Światło dzienne pełni funkcję naturalnego „resetu” dla mózgu wspierając równowagę hormonalną i psychiczną
Styczeń to miesiąc, w którym niedobór światła dziennego odczuwamy najmocniej. Objawia się to nie tylko chwilowym zmęczeniem – spada nasza energia, pogarsza się nastrój, trudniej nam się skoncentrować, a jakość snu obniża się. Specjaliści podkreślają, że zimowy spadek formy psychicznej coraz częściej wynika nie tylko z pogody, ale także z warunków panujących w domach i miejscach pracy.
Czym jest sezonowe zaburzenie afektywne (SAD)?
Sezonowe zaburzenie afektywne (Seasonal Affective Disorder) to kliniczna postać depresji, pojawiająca się regularnie w określonym czasie roku – najczęściej jesienią i zimą. Objawia się m.in. obniżonym nastrojem, nadmierną sennością, spadkiem energii, zwiększonym apetytem oraz trudnościami z koncentracją. Symptomy te pojawiają się zwykle, gdy dni stają się coraz krótsze i stopniowo ustępują, gdy dzień się wydłuża się wraz z nadejściem wiosny. Naukowcy zauważają również związek pomiędzy niedoborem światła dziennego a nasileniem objawów sezonowego zaburzenia afektywnego. Brak światła wpływa nie tylko na sen, ale także na motywację i zdolność do podejmowania wysiłku poznawczego. Badania pokazują, że osoby pracujące w pomieszczeniach bez dostępu do światła dziennego częściej skarżą się na zmęczenie i problemy z koncentracją.
Światło dzienne jako fundament zdrowia psychicznego
Jedną z uznanych metod łagodzenia objawów SAD jest terapia światłem. Eksperci podkreślają jednak, że równie istotna jest codzienna, możliwie naturalna ekspozycja na światło dzienne, zwłaszcza w pierwszej części dnia, kiedy organizm najbardziej potrzebuje bodźca do „uruchomienia” rytmu dobowego.
Światło dzienne jest jednym z najsilniejszych biologicznych sygnałów regulujących rytm dobowy człowieka, ponieważ bezpośrednio oddziałuje na tzw. zegar biologiczny. Badania neurobiologiczne pokazują, że to właśnie światło docierające do siatkówki oka synchronizuje aktywność mózgu z cyklem dzień–noc, wpływając na wydzielanie kluczowych hormonów: melatoniny i kortyzolu. Melatonina, odpowiedzialna za senność i regenerację organizmu, jest hamowana przez światło, natomiast kortyzol – hormon mobilizacji i czuwania – osiąga najwyższy poziom w godzinach porannych przy ekspozycji na naturalne światło - wyjaśnia Katarzyna Sawicka, psychotraumatolog, pedagog i terapeuta.
Badania naukowe potwierdzają, że nawet krótka poranna ekspozycja na światło dzienne poprawia koncentrację, czujność i stabilność emocjonalną w ciągu dnia. Ma to szczególne znaczenie w kontekście miejsc pracy i nauki. W jednym z badań uczniowie odnotowali 15-procentowy wzrost wydajności po przeniesieniu do klas lepiej doświetlonych światłem dziennym, a studenci rozwiązujący testy w jasnych salach osiągali wyniki lepsze nawet o 18 proc. w porównaniu z osobami pracującymi w słabo oświetlonych pomieszczeniach.
Światło dzienne pełni funkcję naturalnego „resetu” dla mózgu, wspierając równowagę hormonalną i psychiczną. Regularne przebywanie na zewnątrz w godzinach porannych pomaga ustabilizować rytm dobowy i poprawia jakość snu nocnego. W praktyce oznacza to, że nawet krótki spacer w świetle dziennym może być skutecznym, naukowo potwierdzonym wsparciem dla zdrowia psychicznego i fizjologicznego - dodaje Katarzyna Sawicka.
Odpowiednie rozmieszczenie okien wpływa na funkcjonalność oraz na komfort psychiczny domowników
Dom jako regulator zdrowia
Skoro światło dzienne odgrywa kluczową rolę w regulowaniu rytmu dobowego, nastroju i jakości snu, zimą szczególnego znaczenia nabierają warunki panujące w naszych domach. To właśnie w zamkniętych pomieszczeniach spędzamy w tym okresie większość dnia, dlatego ich jakość ma bezpośredni wpływ na samopoczucie i zdrowie. Zdrowy dom to przestrzeń dobrze doświetlona naturalnym światłem, prawidłowo ogrzana i wentylowana, wolna od nadmiernego hałasu, przeciągów i wilgoci. Co więcej, z raportu VELUX Barometr Zdrowych Domów wynika, że Polacy jako kluczowe dla zdrowego życia w domu wskazują przede wszystkim dobry sen, regularne wietrzenie mieszkań oraz dostęp do dużej ilości światła słonecznego.
Jednym z najskuteczniejszych sposobów zwiększania dostępu do światła dziennego jest wprowadzanie go od góry. Okna dachowe mogą dostarczać nawet dwukrotnie więcej światła niż okna fasadowe o podobnych wymiarach i pozwalają doświetlić także centralne, głębokie części domu – tam, gdzie zimą światła brakuje najbardziej.
Zastosowanie okien dachowych zapewnia nie tylko dostęp do światła, świeżego powietrza, ale często pozwala na stworzenie ciekawszej przestrzeni pod względem estetycznym i funkcjonalnym. Odpowiednie ich rozmieszczenie, uwzględniające strony świata i funkcję pomieszczeń, bezpośrednio wpływa na funkcjonalność oraz na komfort domowników. Ekspozycja wschodnia sprzyja porannemu pobudzeniu organizmu, południowa zapewnia stabilny dopływ światła w ciągu dnia, a zachodnia pozwala wykorzystać popołudniowe słońce – szczególnie cenne zimą, gdy dzień szybko się kończy - wyjaśnia Monika Kupska-Kupis, główna architekt w firmie VELUX Polska.
Proste decyzje, realny wpływ
Dostęp do światła dziennego jest jedną z najprostszych, a jednocześnie najbardziej niedocenianych form profilaktyki zdrowia psychicznego, co potwierdzają badania z zakresu psychologii i neurobiologii. Zimą nie mamy wpływu na długość dnia ani pogodę, ale możemy realnie decydować o tym, ile naturalnego światła dociera do naszych wnętrz. Nawet niewielkie zmiany, takie jak odsłonięcie okien, reorganizacja przestrzeni czy częstsze przebywanie w najjaśniejszych pomieszczeniach, mogą przynieść zauważalną poprawę nastroju. Jak podkreśla psycholog, poprawa samopoczucia często zaczyna się od zmiany perspektywy – dosłownie, poprzez doprowadzenie większej ilości światła dziennego do domu i w przenośni, poprzez większą uważność na własne potrzeby psychiczne.
