Całkowita wymiana wyposażenia i renowacja biura co kilka lat? W obliczu wymogów ESG oraz celów klimatycznych, aranżacja wnętrz komercyjnych – dotąd pomijana w bilansach środowiskowych – staje się jednym z kluczowych obszarów redukowania emisyjności budynków. Eksperci międzynarodowej firmy doradczej Arup, opierając się na projektach z Polski i świata, wskazują cztery strategie, które pozwalają stworzyć niskoemisyjne, zrównoważone i opłacalne biznesowo przestrzenie pracy.
Tradycyjne podejście do najmu powierzchni biurowych zakłada regularne odświeżanie wnętrz. To proces, który generuje ogromne ilości odpadów oraz tzw. wbudowany ślad węglowy (embodied carbon). Mowa tutaj o emisjach powstających na etapie wydobycia surowca, produkcji, transportu i montażu materiałów. Z danych rynkowych wynika, że renowacja wnętrz komercyjnych może odpowiadać za 25 proc. do nawet 60 proc. całkowitych emisji generowanych przez obiekt w całym cyklu jego funkcjonowania1. Oprócz obciążenia klimatycznego, narastającym problemem jest ilość trafiających do kosza surowców. Rocznie w Unii Europejskiej wyrzuca się aż 10,78 mln ton mebli, z czego blisko jedna piąta pochodzi z firm i biur. Co najbardziej niepokojące, statystyki Europejskiej Federacji Producentów Mebli pokazują alarmujący obraz: od 80 proc. do 90 proc. wyposażenia ląduje na składowiskach lub w spalarniach2.
W odpowiedzi na te wyzwania, na rynku nieruchomości, gdzie zrównoważona modernizacja i dążenie do neutralności klimatycznej zyskują na sile, podejście cyrkularne przestaje być jedynie wyborem. Staje się koniecznością. Specjaliści Arup wyodrębnili cztery filary dekarbonizacji wnętrz komercyjnych, które można z powodzeniem wdrożyć także w polskich realiach.
Meble w modelu współdzielonym i gospodarka obiegu zamkniętego
Największą część odpadów biurowych, które trafiają na składowiskach, stanowią meble. Odpowiedzią na to wyzwanie jest model usługowy, zakładający ich współdzielenie, rozwijany m.in. przez australijską markę Koskela przy wsparciu inżynierów Arup. Zamiast kupować meble na własność, firmy je wynajmują. To rozwiązanie nie tylko prośrodowiskowe, ale także ekonomiczne – eliminuje konieczność ponoszenia dużych nakładów na start, zastępując je stałymi, łatwiejszymi do zarządzania opłatami abonamentowymi. Po zakończeniu umowy wyposażenie jest poddawane renowacji, a następnie trafia do kolejnego biura. Niska emisyjność tego rozwiązania wynika jednak nie tylko z samego modelu wypożyczania, ale również z optymalizacji sprzętu. Dlatego m.in. inżynierowie Arup przeanalizowali skład materiałowy mebli, co pozwoliło odchudzić ich konstrukcję i znacząco zredukować ślad węglowy bez najmniejszej straty dla ich trwałości. W efekcie zgromadzone dane pozwalają firmie Koskela dokonywać bardziej zrównoważonych wyborów.
Zasady obiegu zamkniętego w zakresie wyposażenia wdrażane są także w polskich biurach Arup w Krakowie i Warszawie. Nowe meble dobierano tam z myślą o przyszłości – w taki sposób, aby w razie zużycia można było wymienić wyłącznie pojedynczy element, a nie cały produkt. Ponadto, dbając o to, by stare przedmioty zyskały drugie życie, część dotychczasowego wyposażenia przekazano pracownikom w ramach wewnętrznego kiermaszu. W przestrzeni biurowej wykorzystano również elementy z odzysku, np. stoły i stoliki kawowe stworzone z metalowych beczek oraz rur instalacyjnych. Architekci postanowili także wstawić budki telefoniczne pochodzące z ekspozycji. Dzięki temu zapewniono pracownikom komfort swobodnych rozmów, unikając jednocześnie produkcji i zakupu zupełnie nowych kabin.
Projektowanie elastyczne i modułowe
Zmieniające się modele pracy wymuszają nowe podejście do projektowania biur. Kluczowym elementem staje się elastyczność przestrzeni. W praktyce oznacza to, że stałe elementy wykończenia można bezinwazyjnie wymieniać, a układ powierzchni i instalacji dostosowywać do potrzeb zmieniających się najemców. Zamiast wznosić gipsowo-kartonowe ścianki działowe i inwestować w stałe instalacje, coraz więcej organizacji wybiera rozwiązania modułowe.
W ten trend wpisują się działania zespołu inżynieryjnego Arup, który wspiera organizacje w przejściu na elastyczne modele przestrzeni. W praktyce oznacza to m.in. wprowadzanie modułowych kabin do spotkań, łatwo demontowalnych stref pracy czy regulowanych układów wyposażenia. Co ważne, modułowość w bezpośredni sposób sprzyja obniżaniu emisyjności, ponieważ pozwala uniknąć ciężkich i uciążliwych prac budowlanych przy każdej rearanżacji wnętrza. Z analiz Arup wynika, że dzięki elastycznemu układowi podłóg oraz ponownemu wykorzystaniu wbudowanych instalacji oraz mebli zredukowano ślad węglowy projektów aż o 30-40 proc.
– Kluczem do stworzenia zrównoważonego biura jest projektowanie z myślą o jego przyszłej rekonfiguracji, demontażu oraz oszczędności energii. Praca hybrydowa pozwala zoptymalizować powierzchnię oraz zmniejszać zużycie energii potrzebnej na ogrzewanie, klimatyzację czy oświetlenie. Doskonałym uzupełnieniem takich elastycznych przestrzeni są ciche budki akustyczne. Ich modułowa konstrukcja pozwala uniknąć gruntownych remontów, a wysoka jakość materiałów i izolacja akustyczna pozwalają na optymalne wykorzystanie dostępnej przestrzeni – zauważa Małgorzata Madalińska, Senior Project Manager w Arup.
Zintegrowane standardy materiałowe i przejrzystość w łańcuchu dostaw
Skuteczna redukcja emisji oraz walka z odpadami w architekturze wymaga jasnych zasad dla całego rynku. Przykładem takiego systemowego działania jest inicjatywa australijskiej agencji Bradfield Development Authority (BDA), odpowiedzialnej za budowę nowoczesnej dzielnicy Bradfield City Centre przy nowym lotnisku w Sydney. BDA postawiło na odzysk surowców, aby ograniczyć zużycie zasobów naturalnych.
Kluczem do sukcesu projektu było zaangażowanie pełnego łańcucha dostaw – deweloperów, architektów i wykonawców – oraz stworzenie dla nich wspólnego standardu. We współpracy z BDA, inżynierowie Arup opracowali kompleksowy przewodnik Recycled Materials Guidance Document. To narzędzie, które krok po kroku ułatwia dobór materiałów z recyklingu (m.in. wykładzin, płyt gipsowych, izolacji czy mebli) w budownictwie biurowym, mieszkaniowym oraz przemysłowym. Publikacja zawiera gotowe karty produktów, wymogi techniczne oraz analizy przypadków, tworząc ogólnodostępny standard, który ma pomóc całej branży wdrażać zrównoważone rozwiązania na dużą skalę.
Zasada ta sprawdza się zarówno przy wielkoskalowych inwestycjach miejskich, jak i w aranżacji poszczególnych biur. W polskich placówkach Arup zrezygnowano ze standardowych tworzyw na rzecz surowców o przejrzystym pochodzeniu i niskim śladzie węglowym. Zastosowano tam m.in. pionierskie panele akustyczne z grzybni, ścianki z betonu konopnego, sufity i okładziny z przetworzonych butelek PET czy naturalnego korka. Wykorzystano także podłogi z marmoleum i wykładziny dywanowe z przędzy składającej się w 90 proc. z materiału z recyklingu. Wiele elementów wykończeniowych zyskało drugie życie: we wnętrzach znalazła się mozaika z resztek płytek kuchennych, dywany zszyte z kwadratowych próbek, a także wykładziny z końcówek kolekcji. Nawet przegrody akustyczne z poprzedniego biura przekształcono w tapicerowane, naścienne panele wyciszające.
Adaptacja istniejących budynków i podejście regeneratywne
Redukcja emisyjności samych wnętrz biurowych to jednak dopiero początek. Jeszcze większe oszczędności niesie za sobą ograniczanie śladu węglowego poprzez wykorzystanie istniejących obiektów. Pozwala to uniknąć ogromnych emisji związanych z wznoszeniem nowych konstrukcji ze stali czy betonu. Przykładem takiego regeneratywnego podejścia jest nowa siedziba firmy Meridian Energy w Wellington (Nowa Zelandia). Inwestycję zlokalizowano w 120-letnim zabytkowym budynku, a doradcy Arup pomogli zrealizować rygorystyczne wymogi certyfikatu Living Building Challenge. Efektem tych prac jest zatrzymanie aż 95 proc. odpadów budowlanych przed trafieniem na składowisko. Ponadto, 90 proc. wykończeń stanowiły bezpieczne, nietoksyczne materiały. Natomiast układ przestrzenny oparto na prefabrykowanym systemie drewnianym XFrame. Zaprojektowane w nim kabiny konferencyjne są w pełni demontowalne, co umożliwia ich ponowne wykorzystanie lub łatwą zmianę lokalizacji w zależności od potrzeb.
To podejście wpisuje się w obserwowany także w Polsce trend rewitalizacji obiektów historycznych i poprzemysłowych, ale odnosi się również do samej infrastruktury wnętrz. W polskich siedzibach Arup zdecydowano się na pozostawienie wielu elementów po poprzednim najemcy. Zamiast wymiany infrastruktury, zachowano m.in. ponad połowę urządzeń grzewczo-chłodzących, system chłodzenia serwerowni oraz nawiewniki wentylacyjne.
– Zrównoważona renowacja wnętrz przechodzi od obszaru deklaracji do twardych wymogów biznesowych. Inwestorzy i najemcy w Polsce coraz wyraźniej widzą, że gospodarka obiegu zamkniętego to nie tylko odpowiedź na unijne wymogi i sposób na redukcję śladu węglowego, ale też realne oszczędności finansowe. Mądrze zaprojektowane biuro chroni środowisko, wspiera zdrowie pracowników i podnosi długoterminową wartość samej nieruchomości – podsumowuje Małgorzata Madalińska, Senior Project Manager w Arup.
1: https://knowledge.uli.org/-/media/files/research-reports/2022/fitting-out-spaces-for-net-zero.pdf
2: https://cordis.europa.eu/programme/id/HORIZON_HORIZON-CL6-2024-CircBio-01-3
